Hoşgeldiniz  

Yeniçeri İsyanları ve Nedenleri!!!

admin | 02 Mart 2017 | Genel, Tarih

Yeniçeri isyanları incelendiğinde; İstanbul’daki isyanların tamamı kapıkulu ordusu tarafından çıkarılmıştır. Bu isyanların sebebi iki madde halinde özetlenebilir:
-Devlet adamları arasındaki iktidar mücadeleleri,
-Ekonom ik ve mali sebepler.
Birinci sebep ikincisinden daha önemlidir. Hatta ekonomik ve mali sebepler birinci için bahanedir. Osmanlı devlet merkezinde iktidar başlıca üç gruba dayanıyordu. Saray (padişah), ümera (vezirler, kapıkulu ordusu) ve ulema (şeyhülislam, kadıaskerler, ilmiye sınıf).

Yeniçeri ihtilallerine yol açan iktidar mücadeleleri esas itibariyle bu gruplar arasında cereyan etmiştir. Bunlardan kapıkulu ordusu ile ittifak eden iktidar mücadelesini kazanmıştır. Yeniçeriler’in ilk isyanları Fatih zamanına kadar uzanır. Bu isyanın sebebi padişah ile veziriazam arasındaki nüfuz mücadelesi idi. Fakat genç padişah bu isyanı bastırdığı gibi, Çandarlı Halil Paşa’yı bertaraf ettikten sonra kapıkulu ordusunu devleti genişletmek ve merkezileştirmek için müessir bir şekilde kullandı.

XV. ve XVI . yüzyılda umumiyetle dirayetli padişahlar tahta geçtiğinden yeniçeriler isyan edemediler. III. Murad zamanında, akçanın değerinin düşürülmesi üzerine, düşük ayarlı akça ile ulufe almak istemeyen kapıkulu askerleri isyan ettiler ve defterdar ile veziriazamın kellesini istediler (1584). Ayaklanmayı bastırmak için istekleri yerine getirildi. Bundan sonra yeniçeriler, XVII. yüzyıl boyunca veziriazamlığa ve hatta padişahlığa istediklerini getirmeye başladılar. Saraydaki çeşitli gruplar arasındaki iktidar mücadelesine alet oldular.

Kapıkulları’nın hakimiyeti sadece başkentle sınırlı kalmadı. Vergi toplamak ve devlet işlerini yürütmek gibi görevle
memleketin dört bir yanına yayılarak eyaletlerde çiftlikler kurdular ve sürüler beslediler. Vergiden muaf olduklarından ticarete başladılar. Zamanla eyaletlerdeki gelir kaynaklarına da el attılar ve iltizam işleriyle uğraşmaya başladılar. XVII. yüzyılda taşradaki yeniçerilerin zulmünden bıkan halk onlara karşı yer yer isyan etti. Erzurum beylerbeyisi Abaza Mehmed Paşa (1623- 28) yakaladığı yeniçeriyi öldürttü. Böylece devletin kuruluşu ve gelişmesinde büyük rolü olan kul sistemi zamanla yozlaştı ve devlete hakim olarak onu yıkıma götürdü.

Yeniçeri isyanlarının en korkuncu II. Osman (Genç Osman) zamanında çıktı. Genç Osman, Lehistan seferinde yeniçerilerin gayretsizliği yüzünden Hotin kalesini alamamıştı. Bu yüzden yeniçeri ocağını kaldırarak düzenli bir ordu kurmak ve devlete çeki düzen vermek niyetinde idi. Fakat fikirlerinin duyulması yeniçerilerin isyanına sebep oldu.

Yeniçeriler saraya girerek akli dengesi bozuk olan I . Mustafa’yı padişah ilan ettiler. Genç Osman, yeniçerilere sığınmak zorunda kaldı. Yeniçeriler, kışlalarındaki orta camiine götürdükleri Genç Osman’ın hayatına dokunmayacaklarına dair söz verdiler. Fakat yeni sadrazam Kara Davud Paşa’nın entrikaları sonucu Yedikule zindanlarına götürülen II. Osman, orada öldürüldü.

IV. Murad’ın saltanatının ilk yıllarında da yeniçeriler iki defa ayaklandılar. Saraya girerek padişahı ayak divanına çağırdılar ve tahttan indirmekle tehdit ettiler. İkinci ayaklanmalarında, değerli vezir Hafız Ahmed Paşa’yı padişahın gözleri önünde öldürdüler. Daha sonra iktidarı ele alan IV. Murad, yeniçerilerin kışkırtan sadrazam Topal Recep Paşa’dan başlayarak bütün yeniçeri zorbalarını temizledi. İstanbul’da ve ülkede nizam ve intizamı sağladı.

IV. Mehmed zamanında da yeniçeri isyanları devam etti. 6,5 yaşında padişah olan IV. Mehmed’in saltanatının ilk yıllarında iktidar, Kösem sultanın, gerçekte ise yeniçeri subaylarının elinde idi. Bu sırada çıkan bir sipahi isyanı yeniçeriler tarafından bastırıldı. Fakat bundan sonra yeniçerilerin halk üzerindeki baskısı çekilmez oldu. Bir süre sonra iktidar IV. Mehmed’in annesi Turhan Valide Sultan ile saray ağalarının eline geçti. Kösem Sultan öldürüldü.
Bunun üzerine çıkan bir yeniçeri isyanı halkın da yardımıyle bastırıldı.

Saray Ağaları’nın saltanatı 1656 yılına kadar sürdü. Yeniçeriler isyan ederek IV. Mehmed’den saray ağalarının öldürülmesini istediler. Padişah asilerin isteklerini yerine getirdi. İdam edilenlerin cesetleri sultan Ahmed meydanındaki bir çınar ağacının dallarına asıldığı için bu olaya vak’a-i vakvakiye denir. Vakvak, doğu mitolojisinde meyveleri insan olan bir ağaca verilen addır. 1656 yılında Köprülü Mehmed Paşa’nın veziriazamlığa getirilmesinden sonra yeniçeriler itaat altına alındı. Fakat XVIII. ve XIX. yüzyılda da yeniçeri isyanları oldu.

XVIII. ve XIX. Yüzyıldaki Yeniçeri isyanları: Karlofça antlaşmasıyla kaybedilen yerleri geri almanın kolay olmadığı, Rusya, Venedik ve Avusturya ile yapılan savaşlar sonunda anlaşılmıştı. Pasarofça antıaşması ile Belgrad ve çevresi de elden gidince Osmanlı devleti barış siyasetine dönmeye mecbur oldu (1718). Böylece tarihçilerin Lale devri dedikleri dönem başladı. Bu dönemin mimarı Nevşehirli Damad İbrahim Paşa’dır. İbrahim Paşa, Avrupa’yı tanımak ve gelişmeleri takip etmek amacıyla, Fransa, Rusya, Lehistan ve Avusturya’ya sefirler gönderdi. Ayrıca ilim, fikir ve sanat adamları himaye edildi ve edebiyat ve sanat alanında önemli ilerlemeler sağlandı. Bazı Arapça ve Farsça eserlerin Türkçe’ye tercüme edilmesi için bir heyet kuruldu. Bunlardan önemlisi, bu dönemde ilk defa Türkçe kitap basacak bir matbaanın kurulmuş olmasıdır. Bunların yanı sıra bir çini, kağıt ve kumaş fabrikaları yapıldı.

Kaynak: Osmanlı Müesseseleri Tarihi,

281 Kez Görüntülendi.
Etiketler:
Yorumunuz
Konu hakkındaki görüşleriniz nelerdir?





Bumerang - Yazarkafe
© 2012 selosepet Tüm Hakları Saklıdır ~ İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
Başlığım