Hoşgeldiniz  

Türkiye’de Karstik Şekiller Nelerdir? Kaça Ayrılırlar?

admin | 12 Mart 2015 | Coğrafya, Genel

 

Yağışlar ve yer altı suları; kalker, jips, kayatuzu gibi eriyebilen, kırık ve çatlakların çok olduğu taşların bulunduğu yerlerde, kimyasal aşınmaya neden olurlar. Kimyasal aşınım sonucunda oluşan şekillere karstik şekiller denilir.

Aşındırma Şekilleri: Yağışların ve yer altı sularının oluşturduğu karstik aşınım şekillerinin büyüklükleri değişkendir. Karstik aşınım şekilleri şunlardır:

Lapya: Erime sonucu oluşan en küçük karstik şekillerdir,

Dolin: Karstik ova ve platolar üzerinde gelişen erime çukurlarıdır. Çapları 200 metreye ulaşabilir.

Uvala: Dolinlerin genişleyip birleşmesiyle oluşurlar.

Polye: özellikle tektonik çanaklarda dolin ve uvalaların genişleyip bir ova görünümü alması sonucu oluşurlar. Çapları 1-2 km civarındadır. Örneğin; Akdeniz bölgesindeki Tefenni, Akseki, Kestel, Korkuteli, Elmalı ovaları birer polyedir.

Mağara: Kalkerli arazilerde çatlaklar boyunca yer altına sızan suların oluşturduğu büyük boşluklara mağara denir. En fazla mağara Akdeniz Bölgesi’nde görülür.

Başlıca mağaralar; Ballıca mağarası (Tokat), Karaca Mağarası (Gümüşhane), Karain mağarası (Antalya), Damlataş ve Dim mağarası (Alanya), İnsuyu ve Kızılin mağarası (Burdur), Narlıkuyu mağarası (Mersin)

Obruk: Mağara tavanlarının çökmesiyle oluşan doğal kuyulardır. Cennet-Cehennem obrukları, Kızılören obruğu örnektir.

Düden: Kalkerli arazide erime ile oluşan daire biçimli kapalı çukurluklara düden denir. Düdenler yer üstü sularını yer altı sularına bağlayan kanallardır. Düdünlere halk arasında su batan denir.

Kör(Çıkmaz) Vadi: Karstik yörelerdeki akarsular bir düdende kaybolarak akışını yer altında sürdürür. Bu akarsuların yeryüzünde süreklilik göstermeyen vadilerine kör vadi denir. Karstik yörelerde suların çıktığı yere vaklüz denir.

Biriktirme Şekilleri

Kimyasal birikim şekilleri, kalsiyum karbonatça zengin suların içindeki karbondioksit gazının uçması ve kalsiyum oksidin (kirecin) tortulanmasıyla oluşur. Karstik biriktirme şekilleri sarkıt, dikit, sütün ve travertendir.

Sarkıt-Dikit-Sütun: Suların mağara tavanında sızarak içindeki kirecin tavanda birikmesi sonucu sarkıtlar, damlayarak tabanında birikmesi ile dikitler oluşur. Karstik alanlarda mağaralarda görülen bu şekillerin en güzel örnekleri Damlataş Mağarası’nda bulunmaktadır. Sarkıt ve dikitlerin birleşiminden ise Sütunlar oluşmaktadır.

Traverten: Genellikle sıcak su kaynalarının yakınında ve kalsiyum karbonatlı suların yayılarak aktığı alanlarda, kirecin çökmesiyle oluşan basamaklardır. En güzel örnek Pamukkale Travertenleridir.

1576 Kez Görüntülendi.
Yorumunuz
Konu hakkındaki görüşleriniz nelerdir?

© 2012 selosepet Tüm Hakları Saklıdır ~ İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
Başlığım