Hoşgeldiniz  

Türkiye’de Akarsu Aşındırma Şekilleri Nelerdir? Kaça Ayrılırlar?

admin | 12 Mart 2015 | Coğrafya, Genel

 

Akarsu aşındırma şekilleri; vadiler, menderesler, kırgıbayır, çağlayan ve çavlanlar (şelaleler),  peri bacaları ve peneplenlerden oluşmaktadır. Kısaca bunlara değinirsek;

Vadiler: akarsunun geçtiği yerdeki eğimine, debisine ve jeolojik yapıyı oluşturan kayanın aşınmaya karşı gösterdiği dirence göre vadi şekilleri oluşur.

Vadi çeşitleri; Boğaz vadi, kanyon vadi, çentik (Kertik) vadi, Yatık yamaçlı vadi, tabanlı vadiden oluşmaktadır.

burcukishan1_133163050669

Menderesler: akarsu eğiminin azaldığı kesimlerde kıvrılarak oluşan akarlardır. Hem aşındırma hem de biriktirme sonucunda bu kıvrımlar genişleyerek menderesleri oluşturur. Mendereslere en iyi örnekler Ege Bölgesi’nde görülmektedir. Mendereslerin yana aşındırmaları fazla olduğu için sık sık yatak değiştirmektedir. Ülkemizin ovaların tabanlarında ve olgun vadilerdeki akarsular menderesler çizerek akarlar.

Menderesler; yatak eğimi azalmış, akarsu hızı azalmış, uzunluğu artmış, aşındırma gücü azalmış, biriktirme failiyeti fazla, hidroelektrik potansiyeli azalmış aşındırma şekilleridir.

Kırgıbayır(Badlands): Şiddetli yağmurların oluşturduğu selinti suları, bitki örtüsünün bulunmadığı ve kolay aşınabilen aşınabilen arazileri aşındırır. Bunun sonucunda arazi yüzeyi girintili çıkıntılı bir görünüm alır. Bu tür arazilere kırgıbayır adı verilir. Kırgıbayır özellikle sağnak yağışların görüldüğü, yarı kurak bölgelerde daha sık meydana gelir. Türkiye’de en çok İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu da görülür.

Çağlayan ve Çavlayanlar (Şelaleler): Akarsu yataklarında bazen bazı tabakalar aşınmaya karşı farklı direnç gösterirler. Bunun sonucunda basamaklar oluşur. İşte akarsuların bu basamaklardan akan kısımlarına çağlayan adı verilmektedir. Eğer basamaklar yüksekte ve düşen su miktarı fazla ise, böyle kısımlarda çavlan veya şelale olarak isimlendirilir. Ülkemizde Manavgat, Düden, Muradiye ve Gürlevik şelaleleri en önemli örneklerdir.

Çağlayan ve çavlanlarda suların yüksekten düşdüğü kısım aşınırsa, derin oyuklar oluşur. Bu oyuklara dev kazanı adı verilir.

Peri Bacaları: Volkanik arazilerde, selinti sularının, aşınmaya karşı farklı dirençteki tabakaları aşındırması sonucunda oluşan şekillerdir. Türkiye’de Nevşehir, Ürgüp, Göreme, Avanos’ta görülmektedir.

Peneplen (Yontukdüz): Akarsular ve akarsular ile birlikte diğer dış kuvvetlerin, yeryüzünü aşındırması sonucu ortaya çıkan hafif dalgalı geniş düzlüklere peneplen adı verilir. Türkiye’de peneplene en yakın yeryüzü şekli Kocaeli-Çatalca platosudur.

1727 Kez Görüntülendi.
Yorumunuz
Konu hakkındaki görüşleriniz nelerdir?

© 2012 selosepet Tüm Hakları Saklıdır ~ İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
Başlığım