Hoşgeldiniz  

Paratoner Nasıl ve Kim Tarafından İcat Edildi?

admin | 15 Aralık 2017 | Bilim, Bilim Adamları ve Kaşifler, Fen Bilimleri, Genel

Leyden Kavanozu birçok bilim adamının favori oyuncağı olmuştu. Bu kişilerden biri Benjamin Franklin’di. 1 747’de Franklin, du Fay’in iki elektrikli sıvı fikrine karşı çıktı. Ona göre ya fazlalık taşıyan (normalin
üstünde) ya da az kalan (normalin altında) sadece bir elektrikli sıvı vardı. İkisi de diğerini kabul edemediğinden, fazla fazlayı itiyordu. Aynı şekilde ikisinin de birbirine sunacak bir şeyi olmadığından, az azı itiyordu. Fakat fazla azı çekiyor ve elektrikli sıvı, ikisini de nötralize ederek ve yüklenmemiş durumda bırakarak fazladan aza doğru akıyordu.

Franklin fazlaya pozitif elektrik, aza da negatif elektrik denilmesini teklif etti. Elektriğin türüne gelince, cam elektriği ya da reçineli elektriğin hangisinin pozitif, hangisinin negatif olduğu konusunda bir bilgi yoktu. Franklin kendine göre bir tahmin yaptı; fakat yanıldığı anlaşıldı. Ancak bunun bir önemi yoktur. İsimler kullanılabilir ve gerçek anlamları unutulabilir. Franklin Leyden Kavanozunun boşalma yoluna da dikkati çekti. Elektrik yükü içinden çekildiğinde, kavanoz bir ışık kıvılcımı ve çatırtı salıyordu. Franklin küçük bir şimşek kıvılcımına ve küçük bir gök gürültüsü çatırtısına olan benzerlikten şaşkına dönmüştü. Bir fırtına sırasında acaba yeryüzü ve gökyüzü de büyük bir Leyden Kavanozu oluşturarak birleşiyorlar mıydı ve şimşek ile gök gürültüsü büyük birer boşalma mıydılar?

Bunu deneye tabi tutmaya karar verdi. 1751’de bir fırtına sırasında uçurtma uçurdu. Uçurtmada uzun ipekten bir ipliğin iliştirildiği metal bir nokta bulunuyordu. İpin ucunda, Franklin’e yakın bir yerde ise (ipeğe kuru kalan ikinci bir iplik yoluyla tutunuyordu), metal bir anahtar vardı. Fırtına bulutları toplandıkça, ipekten iplik elektrik yükünün belirtilerini göstermeye başladığında (çünkü ayrı lifler birbirlerini itiyorlardı), Franklin parmağının boğumuna anahtarın yanına dokundurdu ve bu bölgede tıpkı Leyden Kavanozunda olduğu gibi kıvılcımlar çıktı ve çatırdı. Ayrıca Franklin anahtar yoluyla, tıpkı bir sürtünme makinesiymiş gibi bir Leyden Kavanozunu yükledi. Gökteki elektrikle yüklenen Leyden Kavanozu, sanki toprak elektriğiyle yüklenmiş gibi davranıyordu. İki elektrik birbirinin aynıydı.

Franklin keşfini derhal pratik kullanıma geçirmeyi başardı. Şimşeğin belirli bir binaya, o bina fırtına sırasında yük topladığında çarptığına karar verdi. Leyden Kavanozlarıyla yaptığı deneyler ona bu Kavanozların eğer üzerlerine sivri bir iğne iliştirecek olursa, daha kolay yüklendiklerini göstermişti. Aslında şarj iğneden öylesine kolaylıkla sızıyordu ki tekrar hemen yüklenemiyorlardı. O zaman neden bir binanın tepesine sivri bir metal çubuk konulmasın ve uygun şekilde yerleştirilmesin? Böylece toplanan her yük hızla ve sessizce akıp gidebilir ve felakete yol açacak bir boşalmanın zorlanacağı kadar yük birikmez.

Franklin bu konudaki düşünceleri 1752’de Zavallı Richard’ın Yıllığı’nda yayımladı ve paratonerler (şimşek çubukları ç.n.) ilk önce Amerika’da sonra Avrupa’da derhal popüler oldu. Bu aletlerin etkili olduğu anlaşıldı; böylece tarihte ilk kez doğal bir felaket hiçbir zaman işe yaramayan çeşitli dualar veya büyüler mantralar ile değil, hep işleyen doğa yasalarının anlaşılmasıyla savuşturulmuş oldu. Paratonerler Kilise kulelerinde görülmeye başlandığında (şehirdeki en yüksek nokta olduğundan, özellikle zarar görmeye açıktılar), herkes gerçekten işe yaradıklarını anladı.

Kaynak: Bilim ve Buluşlar Tarihi,

104 Kez Görüntülendi.
Etiketler:
Yorumunuz
Konu hakkındaki görüşleriniz nelerdir?

© 2012 selosepet Tüm Hakları Saklıdır ~ İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
Başlığım