Hoşgeldiniz  

Osmanlı İmparatorluğu’nda Veziriazamlık!!!

admin | 28 Ocak 2017 | Eğitim, Genel, Tarih

Devlet işlerinde padişahın mutlak vekili Veziriazam’dır ve padişahın mührünü taşır. Mührün geri alınması vekaletin sona erdiğini işaret ederdi. Veziriazam, siyasi ve askeri konularda geniş yetkilere sahiptir. Devletin iç ve dış siyasetini yürütmek ve bununla ilgili politikanın belirlenmesi veziriazamın yetkisindedir. Ancak padişah, devlet kuvvet ve kaynaklarını tamamen veziriazama bırakmamıştır. Veziriazam, maliye ve adliyeye ait meselelerde yetkilerini defterdar ve kadıaskerlerle paylaşmak zorundadır.

Veziriazamın kapıkulu ordusu üzerindeki yetkileri ise daha da azdır. Nitekim arz günlerinde yeniçeri ağası, veziriazamdan önce padişahın huzuruna girmek hakkına sahiptir. Buradan da anlaşılıyor ki, veziriazamın yetkileri sımrlandırılmıştır. Yukanda bahs edildiğine üzere mali, adli ve kapıkulu ordusuna ait meselelerde dilediğini yapamazdı. Fatih Kanunnamesi’nde veziriazamın salahiyetleri şu şekilde açıklanmaktadır: “vüzera ve ümeranın veziriazam başıdır, cümlesinin ulusudur, cümle umurun vekil-i mutlakıdır”. XVII. asırda Tevkii Abdurrahman Paşa’ya göre veziriazam, padişahın mutlak vekili olarak bütün devlet ve din işlerine bakmak ve karar vermek ve yürütmek, şer’i ve örfi davaları dinlemek ve hükümleri tatbik etmek, yetkisine sahiptir. O, bütün memurlar ve halk üzerinde padişahın vekili olarak emir sahibidir. Herkes onun sözüne padişahın ağzından çıkmış gibi itaate mecburdur. Bütün memuriyetleri yani seyfiye ve ilmiye mansuplarının tevcih etmek ve azletmek salahiyeti dahilindedir. Ancak o, padişahın reyini almalıdır. Seferde serdarlıkta  bulunduğu zaman buna da hacet yoktur.

I . Murad’ın son zamanlarına kadar askeri ve sivil idare birbirinden ayrılmış durumda idi. Mülki, mali ve hukuki işler ulema kökenli olan veziriazamın elinde idi. Askeri işler ise beylerbeyinin kontrolünde idi. Bu sistem Anadolu Selçukluları’nda ve İlhanlılardamevcuttu. I. Murad’ın saltanatının sonlarına doğru veziriazam Çandarlı Halil Paşa ordu kumandanlığını da kendi üzerine aldı. Böylece Osmanlı veziriazam tipi ortaya çıkmış oldu. Fakat Fatih, yukarıda bahsedildiği üzere veziriazamin mali ve hukuki alandaki yetkilerini defterdar ve kadıaskerlere dağıtarak sınırlandırma yoluna gitti. Ayrıca veziriazamlar büyük timarları, zeametleri ve beylerbeyi ve sancakbeyilerini padişaha danışmadan tayin ve tevcih edemezdi. Buna rağmen Gedik Ahmed Paşa, Makbul İbrahim Paşa, Sokollu Mehmed Paşa ve Köprülüler gibi son derece kudretli veziriazamlar yetişti.

Padişah sefere gitmediği zaman veziriazam, serdar-ı ekrem unvanını alır ve kendisine padişahın yetkileri verilir. Veziriazam padişah adına ferman yazabilir ve gereğini icra eder. Belgelere pençe denilen imzasını atar. Padişaha bir meseleyi arz edeceği zaman meseleyi özetleyerek yazar ki, buna telhis ve takrir denir.

Veziriazamlığa İstanbul’un fethine kadar umumiyetle ilmiye sınıfına mensup şahıslar tayin edildi. Uzun süre bu makamı Çandarlı ailesi elinde tuttu. Fatih, İstanbul’un fethinden sonra Çandarlı Halil Paşa’yı görevden aldı ve yerine Enderun’dan yetişmiş kişileri getirdi. Bundan sonra nadiren ulema kökenli kişiler veziriazam oldular. Bunlar arasında Fatih zamanında Nişancı Karamani Mehmed Paşa, II. Bayezid döneminde Çandarlı İbrahim Paşa, Yavuz ve Kanuni zamanında Piri Mehıned Paşa sayılabilir.

Veziriazamlar’ın 1.200 bin akçalık hasları vardı. Bir nevi makam maaşı olan bu gelirden başka harac, pişkeş ve adet-i ağnam vs.den de hayli yekun tutan gelirlere sahiptiler. Kanuni devri veziriazamlarından Lütfi Paşa, Asafname adlı eserinde veziriazamın gelirlerinin hediye ve pişkeşlerle birlikte 24 yük, yani 2.400 bin akçaya ulaştığını kaydetmektedir.

XV. ve XVI. yüzyıllarda veziriazamlar uzun süre görevlerinde kalabiliyorlardı. Çandarlı Halil Paşa, Makbul İbrahim Paşa, Sokollu Mehmed Paşa, Rüstem Paşa gibi 10- 15 yıl veziriazamlık yapanlar vardır. XVII. yüzyılda ise idari alanda büyük bir istikrarsızlık görülmektedir. Köprülüler hariç, bu yüzyılda 3-5 sene görevde kalan pek azdır.

Kaynak: Osmanlı Müesseseleri Tarihi,

204 Kez Görüntülendi.
Etiketler:
Yorumunuz
Konu hakkındaki görüşleriniz nelerdir?





Bumerang - Yazarkafe
© 2012 selosepet Tüm Hakları Saklıdır ~ İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
Başlığım