Hoşgeldiniz  

KPSS Tarih: Erzurum Kongresi!!!

admin | 06 Mayıs 2017 | Genel, Tarih

Amasya Genelgesi’nin 22 Haziran 1919 yılında yayımlamaya çalıştıkları sırada Mustafa Kemal Atatürk ve arkadaşları Şark Vilayetleri Müdafaa-i Hukuk ve Trabzon Müdafaa-i Hukuk Cemiyetleri yani doğu illerinin delegelerinden oluşan bir kongre düzenlemeye çalışıyorlardı. Bu nedenle Amasya Genelgesi’nde 10 Temmuz 1919 yılında Erzurum’da bir kongrenin toplanacağı hususu da yer almıştır. Böylece, doğudaki Ermeni ve Rum tehlikesine karşı önlem almak, bölgenin güvenliğini sağlamak, Mondros Ateşkes Antlaşması’nın 24. maddesi gereğince doğu illerinin işgal tehlikesiyle karşı karşıya olması, doğudaki milli güçleri birleştirmek ve birlikte hareket etmeyi sağlamak, İstanbul hükümetinin Doğu Anadolu’nun Ermenilere bırakılması konusunda teslimiyetçi bir politika izlemesi görülür.

Mustafa Kemal Atatürk, Sivas ve Erzincan üzerinden Erzurum’a 3 Temmuz 1919 tarihinde ulaştı. Erzurum ilinin seçilmesindeki en büyük etken; Erzurum’da bulunan XV. Kolordu’nun işgalcilere karşı halkı koruması, çok sayıda silah ve cephaneye sahip bir yer olması etkili olmuştur. Mustafa Kemal Atatürk, Erzurum’a geldikten sonra 7-8 Temmuz 1919 da hem askerlik hem de İstanbul Hükümeti’nin kendine verdiği resmi görevinden istifa etti. Böylece Erzurum Kongresi de ilk sivil çalışması olmuştur. Daha sonra Kazım Karabekir Paşa kolordusuyla birlikte Mustafa Kemal Atatürk’ün emrinde olduğunu bildirdi. Mustafa Kemal Atatürk bölgesel kongreden önce ulusal kongreyi toplamayı düşünüyordu. Ancak ulusal kongre için Sivas’a gelecek olan delegelerin gecikmesi üzerine Erzurum’a gelecek bölgesel kongreyi toplamayı düşündü.

Doğu İllerindeki örgütlemeye bakıldığında; Erzurum’da bulunan 15. Kolordunun büyük bir askeri güç olması, Doğu Anadolu henüz işgale uğramaması ve milli hareketin burada teşkilatlanabilmesi, Doğu Anadolu’nun İtilaf devletleri tarafından işgali tehdidi altında bulunmasıdır.

Erzurum Kongresi 23 Temmuz 1919 yılında Mustafa Kemal Atatürk’ün başkanlığında Erzurum, Bitlis, Sivas, Trabzon ve Van illerinden gelen 54 delege ile görüşmelere başladı. Elazığ, Diyarbakır ve Mardin delegeleri, Elazığ valisi Ali Galip ve Diyarbakır valisinin engellemesinden dolayı kongreye katılamamıştır. Ali Galip, Mustafa Kemal Atatürk’ün tutuklanması ile görevlendirilmişti. Ancak istediği amaca ulaşamamıştır.

Alınan Kararlarla; milli sınırlar ilk kez Erzurum Kongresi’nde söz edilmiş, aynı karar Sivas’ta tekrarlanmıştır. Milli sınırlar denilmekle nerelerin kastedildiği Misakı Milli metninde belirtilmiştir. Erzurum Kongresi’nin bu maddesi Misakı Milli’de yer almıştır. Bütün Türk ulusunu ilgilendiren bir karardır. İşgallere karşı doğu illerindeki yararlı cemiyetler, Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti’nin bünyesinde toplanmıştır. İlk defa yeni bir hükümetin kurulmasından bahsedilmiştir. Herhangi bir şekilde Doğu Anadolu’nun gözden çıkarılması halinde doğuda kurulacak geçici hükümet, yürürlükteki yasalara göre devlet işlerini sürdürecek askeri sivil tüm makamlar ve memurlar bu geçici yönetime bağlı olacaktır. Bütün kararların yürütülmesi için bölgesel bir Temsilciler Kurulu kurulmuştur. Böylece Anadolu’daki ulusal bir devletin yürütme gücü olan ulusal bir hükümet kurma konusundaki niyet ve inanç ortaya konulmuştur.

Saltanat kaldırılacak yerine millet egemenliğine dayalı devletin kurulacağı açıklanmıştır. Yeni kurulacak yönetimin Cumhuriyet olacağı ve millet egemenliğinin koşulsuz olarak gerçekleştirileceği belirtilmiştir. Kuvayi Milliye adını taşıyan tüşekküllerin milli iradeyi hakim kılacağı açıklanmıştır. Tam Bağımsızlık amaçlanmış, azınların Tanzimat ve Islahat fermanıyla Osmanlı Devleti’nden elde ettikleri ayrıcalıklara tepki gösterilmiştir. Manda ve Himaye fikri ilk defa Erzurum Kongresi’nde reddedilmiştir. Koşulsuz bağımsızlık amaçlanmıştır. Ulusal egemenlik anlayışına ters düşen bu kararın alınmasının temel nedeni ortamın böyle bir değişikliği henüz kabul edecek durumda bulunmamasıdır. Bu karar ulusun egemenliğine önem verildiğini göstermektedir. Mebuslar Meclisi’nin açılması kararlaştırılmış ve İstanbul Hükümeti’nin faaliyetleri denetim aldına alınmaya çalışılmıştır. Erzurum Kongresi’nde alınan kararları maddeler halinde sıralarsak;

Ulusal sınırlar içinde vatan bir bütündür, parçalanamaz,

Her türlü yabancı işgal ve müdahelesine karşı millet birlik olarak haklarını savunmacaktır,

İstanbul hükümeti görevini yerine getiremezse Anadolu’da geçici bir hükümet kurulacaktır. Bu hükümet Milli Kongre tarafından seçilecek ve kongre toplanmış değilse bu seçimi Temsilciler Kurulu yapacaktır,

Milli Kuvvetleri etkili, milli iradeyi egemen kılmak esastır,

Hristiyan azınlığa siyasi hakimiyet ve sosyal dengeyi bozan ayrıcalıklar verilemez. Ancak bu vatandaşların canları, malları ve ırzları her türlü saldırıdan korunacaktır,

Manda ve himaye kabul edilemez,

Ulusal irade ve toplanan ulusal güçler padişahlığı ve halifelik makamını kurtaracaktır,

Meclis-i Mebusanın derhal toplanmasına ve hükümet işlerinin bu meclisin denetimi altında yürütülmesine çalışılacaktır.

Erzurum Kongresi’nin sonuçlarına bakıldığında; Milli egemenliğin koşulsuz olarak gerçekleştirilmesi kararı Erzurum’da alınmıştır. Erzurum Kongresi dağıtılmadan önce Mustafa Kemal Atatürk’ün başkanlığında 9 kişiden oluşan ve doğu illeri adına yetkili bir Temsil Kurulu oluşturuldu. Bölgesel bir kongre olmasına rağmen alınan kararlar yönünden ulusal bir kongredir. Cumhuriyet rejiminin sinyalleri verilmiştir. Kongre kararları yurdun her yerine duyurulduğu gibi yabancı devlet temsilcilerine de gönderilmiştir. Kongrede iç politika yanında dış politika ilkeleri de belirlenerek ilan edilmiştir. Bu da Erzurum Kongresi’nin meclis gibi hareket ettiğini göstermektedir. Batı Anadolu’daki cemiyetlerin çalışmalarını hızlandırmıştır. Yeni Türk devletinin kurulması fikri ilk kez ortaya çıkmıştır. Milli mücadele hareketi teşkilatlanmaya başlamıştır. Amasya Genelgesi’yle ortaya konan program, halkı temsil eden delegeler tarafından ilk kez onaylanıp karara dönüştürüldü. Kurtuluş Savaşı’nın temel programı ortaya çıkmıştır. İlk kez derneklerin birleştirmeye başlandı. Doğu’daki tüm dernekler Doğu İlleri Müdafaa-i Hukuk Derneği adı altında birleştirildi. İtilaf devletleri ve İstanbul hükümeti, Erzurum Kongresi’ni engellemek ve Mustafa Kemal Atatürk ile Rauf Orbay’ın tutuklanması için çeşitli girişimlerde bulunmuş ancak başarılı olamamışlardır.

454 Kez Görüntülendi.
Etiketler:
Yorumunuz
Konu hakkındaki görüşleriniz nelerdir?

© 2012 selosepet Tüm Hakları Saklıdır ~ İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
Başlığım