Hoşgeldiniz  

Eklembacaklılar ve Özellikleri!

admin | 30 Ocak 2019 | Genel, Hayvanlar Alemi

Hayvanlar aleminin en geniş filumudur. Latince adı Arthropoda’dır. Çok bacaklılar, kabuklular, böcekler ve örümcekler bu filuma giren sınıflardır. Parçalı dış iskelet, eklemli bacaklar, karın sinir sistemi ve sırt yüzeyleri hepsinin ortak özelliğidir. Kimi türlerde bu özelliklerden bazıları, örneğin bacaklar ya da yürek olmayabilir; sinir sistemi farklı olabilir. Fakat hepsinde ince ve oynak ya da kütlesel bir dış iskelet vardır.

Eklem bacaklıların dış iskelet yapıları oldukça karmaşıktır. Dışderi, kitin tabakasıyla örtülüdür. Bunlar esnek oldukları halde gayet sert bir kabuk biçimini de alabilirler. Bu sertleşme iki şekilde olur. Birinci şekilde, kitin maddesine ya kireç tuzu (kabuklularda olduğu gibi) ya da protein (birçok eklem bacaklı türlerindeki gibi) sindirilir. İkinci şekil sertleşmede ise protein ile kitin daha sonra renk tonu verici maddelerle (kinon) koyu kahverengi ya da siyaha döner. Bu sert kabuk, skelerotin adını alır.

Dış iskeletin yüzey hatları çok incedir ve türlere göre değişik şekillerde bezenmiştir. Karada yaşayan eklembacaklılarda, bu katların su kaybını önleyici etkileri vardır. Böceklerde toplam kalınlığı 0,004 mm varan 4 kat yer alır. Bunlardan her biri mumlu bir maddeden oluşmuş olup, böceğin türüne göre yoğunluğu farklıdır. Örneğin sıcak bölgelerde yaşayanların mumlu katları, serin ve nemli bölgelerde yaşayanlarınkinden değişiktir. Sert dış iskelet, hayvanların büyümelerini de etkiler.

Oynak bölümleri genişleyebildiği halde hayvanın gövdesinde oluşacak büyük değişmeler için kabuğun zaman zaman atılması gereklidir. Bu dönemlerde eklembacaklıların dış iskeletleri altında yeni ve yumuşak bir dış iskelet gelişir. Bu iki iskelet tabakası arasına, gelişmenin ilk aşamalarında sindirici bir sıva salınır. Bu sıva üstte kalan eski dış iskeleti yer yer eritmeye başlar ve son aşamada dış iskelet belirli yerlerinden çatlayarak yarılır; böylece hayvan kolaylıkla eski kabuğundan çıkar. Yeni dış iskelet daha yumuşak ve ince olduğundan hayvanın büyümesine elverişlidir. Bu nedenle eklembacaklıların büyümesi genellikle bu dönemde olur. Daha önce sert kabuklu, saldırgan olan hayvanlar, bu devrelerde ürkekleşirler ve oyuklara, taşların altlarına gizlenerek dış iskeletlerinin sertleşmesini beklerler. Böcekler erginleştikten sonra kabuk değiştirmezler; buna karşı kabukluların çoğu yaşantıları süresince kabuk değiştirmeye devam ederler.

Eklembacaklıların kasları dış iskelete içten bağlıdır. Bu kasları tutmak için iskelet sık sık belirli yerlerde içe doğru kalınlaşır ve uzanır. Güçlü kaslar üstderi içinden geçip, dıştaki tabakalara sıkıca bağlı olan teller aracılığıyla dış iskelete bağlanmıştır.

Dış iskelet hayvanların solunumlarıyla ilgili birtakım güçlükler de doğurur. Küçük sucul bir eklem bacaklı, dış iskeleti daha ince ve yumuşak olduğu için gövde yüzeyinde gereken oksijeni kolayca elde edebilir. Daha iri sucul türlerde ise solungaçlar gelişmiştir. En çok güçlükle karşılaşanlar karada yaşayanlardır. Su geçirmez kütikülleri oksijenin vücuda girmesini imkansızlaştırdığından, bu türler solunum boruları (trakea) sistemiyle soluk alıp verirler. Bu boruların uçları gövdenin dışındaki deliklere açılır. Delikler ise yabancı maddelerin ve tozların girmemesi için özel kaslarla ve yapılarla bezenmiştir. Solunum boruları için dallanarak (trakeola) bütün organlara ulaşır.

Eklembacaklıların en belirgin duyu organları gözleridir. Bunlar sade ya da petekgöz şeklinde olabilir; bazı türlerde her iki göz tipine birden rastlanır. Sadegözlerde genellikle tek bir mercek, altında duyu gözleri ve beyne ulaşan bir sinir; petekgözlerde ise ommatidiyum denen gözeler vardır. Bunlar optik sinire bağlı tüp gözlerdir. Hayvanların göz tipleri ve göz büyüklükleri, türlere, davranışlara ve yaşadıkları ortama bağlı olarak değişir.

Dışiskeletten sarkan sayısız kıllar ve tüyler, eklem bacaklıların duyu, süs, savunma ve beslenme organlarıdır. Hepsinin işlevlerine göre belirlenmiş farklı özellikleri, türlere göre farklı yapıları vardır. Aynı şekilde, boşaltım sistemi de türlere göre değişir. Eklembacaklıların çoğunda eşeyler ayrılır; ancak bazı kabuklu türlerde olduğu gibi erdişi olanlarına da rastlanır.

Kaynak: Hayvanlar Ansiklopedisi, Vikipedi,

26 Kez Görüntülendi.
Etiketler:
Yorumunuz
Konu hakkındaki görüşleriniz nelerdir?

© 2012 selosepet Tüm Hakları Saklıdır ~ İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
Başlığım