Hoşgeldiniz  

Denizkestanesi ve Özellikleri!!!

admin | 10 Kasım 2018 | Genel, Hayvanlar Alemi

Sölumlu hayvanlardan ikincilağızlılar filumunun derisikendililer altfilumuna giren bir sınıftır. Latince adı Echinoidea’dır. Dikenli, biraz yassı, yuvarlak biçimli deniz hayvanlarıdır. Kalsit tabakadan oluşmuş iç iskeletleri, bir noktadan yayılmış beş ışınlı ve bakışımlı görünüşlüdür. Katı, kutu biçimli bir iskelet meydana getiren, birbirine yapışık 20 sütunlu plaklardan oluşmuş bir yuvarlak şeklindedirler. Bu iskeletin üst bölümünde anus, alt bölümünün ortasında ise ağız yer alır.

Denizkestaneleri 2 gruba ayrılabilirler. Birinci grubun bir ışınlı bakışımlılıkları, “Aristo feneri” denen özel çene sistemleri, iskelette uzun, şişman dikenleri meydana getiren çıkıntılı yumruları vardır. Bunlar gerçek denizkestaneleridir. İkinci grupta iskeletin iki ışınlı bakışımlılığı vardır ve basit görünüşlü, 5 katlı ve bir noktadan yayılan bir şekil görünümündedir. Anus arka kısma doğru, ağız ise çenelerle birlikte ya ortaya ya da öne doğrudur. Sayıları fazla olan yumrular genellikle küçüktür ve küçük dikenleri meydana getirirler.

Denizkestanelerinin yuvarlak iskeletleri üç bölümdür. En büyükleri olan “corona” bölümünde, çok köşeli kalsit plaklardan oluşmuş 10 çift sütun vardır. Bu sütünların 5 çiftinde tüp ayaklar için delikler bulunur. Bunlara “Ambulakral” plaklar denir. Geriye kalan 5 çift sütün ise deliksiz olup, delikli sütünları ayırır. Sütunları oluşturan plaklara da “İnterambulakral” plaklar denir. Deliksiz sütunlar boşluk doldurucu itelikte olup işlev yönünden daha önemli olan delikli alanlar arasındaki bölgeyi kapatırlar. İskeletin tepesinde diğer bir grup delikli plak vardır. Bunların bir kısmına tek ışınlı plaklar, bir kısmına da eşeylik plakları denir. Tek ışınlı plakların her biri, ambulakral plak sütunlarının her çiftinin üstünde bulunur. Eşeylik plakları ise içambulakral plak sütunlarından her çiftinin sonunda yer alırlar. Böylece sayısı 10 olan bu 2 grup plak iskeletin ikinci bölümünü meydana getirmiş olur. Tek ışınlı plakların bu adla adlandırılmalarının nedeni, bir tek tüp ayak için bir deliğin ortaya çıkmasıdır. Bu tüp ayağın iskelette bulunan diğer tüp ayaklardan farklı ve renkli olması nedeniyle, bir zamanlar yanlışlıkla, ışığa duyarlı bir organ görevi yaptığı sanılmaktadır. Eşeylik plaklarının bu şekilde adlandırılmalarının nedeni ise, üreme sırasında eşeylik her yanında küçük deliklerle kaplı olmasıyla diğerlerinden ayrılır. Bu plak, iskelet içindeki su damar sistemine bağlıdır. 2 grubun toplamı olan bu 10 plak, anus çevresinde bir yuvarlak meydana getirir; sindirilmemiş maddeler bu yuvarlak bölümden dışarı atılır. İskeletin öteki ucunda ağız boşluğu bulunur. Bu bölüm, orta delik hariç, birbirinden ayrı küçük kalsit plaklardan oluşmuş kalın bir zarla örtülüdür. Orta deliğe doğru 5 kalsit dişin uçları görülür. Bu dişler, 20 parçalık “Aristo Feneri” denilen çene mekanizması meydana getirirler.

Denizkestanelerinin dikenleri, türlerine göre uzunluk ve şekil farklılıkları gösterir. Midye yavrusu gibi yapışkan hayvanlardan üst kısmı korumak için dikenler arasında kıskaca benzer küçük organlar yer alır. Bunlar bir gövde üzerinde, çeneye benzer keskin kenarlı kesiciler olup, 4 tipi vardır; Üç parmaklı tipte dişli kesiciler, uçlarda birbirine dokunurlar; üç yapraklı tipte geniş yaprak gibi kesiciler yalnız yanlarda birbirine değerler; yılan kafalı tipte ise testere dişi gibi kesiciler vardır; son tipte de iki veya daha fazla diş, avı yaralar ve zehirli bezler yoluyla felç eder. Tüp ayaklar hayvanın üzerinde bulunan uzun, etli tüplerdir ve emici diskler halinde sona ererler. Bunlar hayvanın hareket etmesini, bir yerde durmasını ve bazı türlerde ise soluk almasını sağlarlar. Denizkestanelerinin hareket etmesi ve durmasında emiciler önemli rol oynarlar. Tüp ayakların her biri iskelet içindeki bir noktadan yayılmış su kanalına çift delikle bağlıdır. Çift delik, tüp ayağa suyun girip çıkmasını sağlar. Bu durum, yalnız iskelet içindeki uygun su basıncı sağlamakta değil, aynı zamanda oksijenin su damar sistemi içinde tüp ayak zarına yayılmasını ve sonrada vücuda dağılmasını sağlamak için aranan sıvıyı doaştırmada da gereklidir. Ağız çevresindeki 10 tüp ayak ise duyu işlevinin yapılmasına ve beslemeye yardım ederler. İskelet içindeki diğer bölümler arasında bağırsak da vardır. Bağırsak, ağızdan çıkan ve iskeletin iç duvarları yoluyla anusa giden kısa yemek borusu ile büyük ilmekli bağırsaktan oluşmuştur. Diğer derisi dikenlilerde olduğu gibi kan sistemi, iplik halinde sinir sistemini ve eşeylik organı iskeletin iç kısmında bulunur. Bir denizkestanesinin iskeleti açıldığı zaman en fazla dikkati çeken nokta, bütün bu organların iç duvarda sıralanmış ve iç bölümünün sıvı hariç, boş kalmış olmasıdır.

Denizkestanelerinde her iki eşey birbirinden çok ayrıdır; fakat dış görünüş yönünden ikisini ayırt etmek çok güçtür. Genellikle her yıl birkaç aydan fazla süren ve zamanı türlere göre değişen belirli bir çiftleşme mevsimi ve yıllık üreme dönemi vardır. Yumurta ve spermalar yumurtalık delikleriyle denize atılır. Aşılanmış yumurta, larva şeklinde gelişir. Yavrunun vücudunda kol gibi uzanmış tüylü şeritler vardır. Değişme sırasında yavrunun kolları kaybolur ve iskelet meydana gelmeye başlar. Çapı 1 mm kadar olan yavru dibe batabilir. Denizkestanelerinin en iyi bilinenleri, bayağı denizkestanesi yani Echinus Esculentus ve Cidaris cinsinin türleridir. Bayağı denizkestanesi sığ sularda, özellikle katı ve kayalık dip kısımlarda bulunur. Fakat derin sularda yaşayanları da vardır. Mercan kayalıkları en sevdiği yerlerdir. Kimi denizkestaneleri, katı, kayalıklı diplerde ya da deliklere sığınarak sahillerde yaşarlar. Beslenme alışkanlıkları değişiktir. Bazıları denizde bulundukları küçük hayvanları yerler; hatta kuvvetli dişleriyle midye gibi türleri de kabuklarını kırarak yiyebilirler. Diğerleri ise, suyosunu gibi bitkileri yerler. Dikenler ve tüp ayaklar, dişlerle çiğnenen yiyeceği tutmaya yararlar.

Denizkestanelerinin eti yenebilir. Bazı türlerinin yumurtaları da haşlanarak, kızartılarak ya da çiğ olarak yenilmektedir.

Kaynak: Hayvanlar Ansiklopedisi,

2 Kez Görüntülendi.
Etiketler:
Yorumunuz
Konu hakkındaki görüşleriniz nelerdir?

© 2012 selosepet Tüm Hakları Saklıdır ~ İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
Başlığım