04 Mart 2018

Böceklerde Solunum Sistemi!

Böceklerde Solunum Sistemi!

Böceklerde solunumda karbonhidratlarla yağların enerji açığa çıkararak yakılmaları için oksijen gereklidir. Bu nedenle hayvanlard oksijenli havayı soluyarak, oksijeni enerjinin açığa çıkarılacağı dokulara, özellikle kaslara taşımak zorundadırlar. Karada yaşamakta olan hayvanlarda, oksijenin vücut içine girmek için geçtiği yüzeyden su da dışarı çıkar. Gaz değiş tokuşlarının oluştuğu solunum yüzeyi katlanıp bükülerek gövdenin içine alındığında su kaybı azalar, çünkü hava hızla doygunluk derecesine erişir ve sızıp kaçması zorlaşır. Böceklerde akciğerlerin yerine trakealar adı verilen tüp dizileri bulunur. Bunlar, gövdenin bölütlerinin yan taraflarında bulunan solunum delikleriyle dışarı açılırlar. Böceklerin çoğunda trakealar birleşerek gövdeyi boylu boyunca aşan ana gövdeler oluşururlar.

Bu ana gövdelerden çıkan ince dallar gövdenin her yerine dağılmış olup dokulara oksijeni doğrudan doğruya taşırlar. Daha çok oksijen gerekli olduğunda, trakea sisteminin cep gibi genişlemiş bazı yerleri bir vücut pompası gibi genişleyip kasılarak, havayı içeriye ve dışarıya verirler. Bu çok etkili bir sistemdir ve uçuş kasına gereken oksijeni sürekli bir şekilde sağlayabilir. Bu kasın özelliği, tüm hayvanlar aleminde en fazla oksijen tüketen doku olmasıdır. Yayınma yani difüzyon olayı solunumda önemli bir rol oynamakla birlikte ancak küçük boyutlar için etkili olabileceğinden böceklerin büyümesi sınırlıdır. Bunun sonucu olarak böceklerin pek azı 12 mm den daha büyük çapta olabilir.

Böceklerin çoğu suda yaşar. Bunlardan sivrisinek kurtçukları gibi bazıları, oksijen kaynağı olarak yine atmosfer havasını kullanırlar. Suyun yüzeyinde bulunduklarında havaya açılan solunum delikleri, daldıkları zaman kapanır. Sukınkanatlılarında kanat örtülerinin altında da hava depo etmek olanağı bulunduğundan bir süre suyun içinde kalabilirler; fakat bu yolla solunum yapan böceğin tekrar suyun üstüne çıkıp hava deposunu yenilemesi gerekir.

Suda yaşayan kimi böcekler oksijeni doğrudan doğruya sudan alırlar. Bunların çok ince bir kütikül tabakasıyla oldukça bol miktarda trakeayı kapsayan ve vücutlarından sarkan solungaçları vardır. Suyun içinde erimiş durumda bulunmakta olan oksijen, içi gazla dolu trakealara girer; buradan da gaz şeklini koruyarak vücudun her yanına hızla yayılır. Bir çeşit dragosineğinin larvaları ile yusufçuk larvalarının solungaçları bu biçimdedir; fakat bu solungaçlar rektumun içinde bulunurlar. Böcek, suyu anusundan içeri ve dışarı pompalamak suretiyle bu bölge üzerinde su akımını sürekli kılar.

Bazı su böceklerinin, dış vücut parçalarının üzerinde bulunan ince bir hava tabakasının bulunan ince bir hava tabakasının meydana getirmiş olduğu bir çeşit göğüslük aracılığıyla oluşan özel bir solunum biçimleri vardır. Bu hava tabakası kısa tüylerle veya kolay kolay ıslanmayan delikli kütikül ile ya da başka bir yolla yerinde tutulur. Suyun oksijeni önce bunun içine, sonra da solunum deliklerinden içeriye sızarak yayılır. Bir subiti olan Aphelocheirusun milimetre karede sayılamayacak kadar tüyü vardır. Bazı sineklerin pupalarında ve sellerle sürüklenmeye elverişli şekilde toprağa bırakılmış çoğu böcek yumurtalarında da böyle bir hava tabakası vardır.

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ
Copy Protected by Chetan's WP-Copyprotect.