Hoşgeldiniz  

Asalak Nedir? Özellikleri Nelerdir?

admin | 25 Aralık 2016 | Biyoloji, Genel, Hayvanlar Alemi

Konak diye adlandırılan bir başka organizmanın içinde ya da beslenme ve barınma konusunda konaktan yararlanarak konakla birlikte yaşayan organizmalar. Bu tür ortak yaşama biçimi de asalaklık adını alır. Virüslerden omurgalılara kadar hemen hemen bütün organizma topluluklarında asalaklığa rastlanır. Bütünüyle bir asalak topluluk olan virüslerin dışında en önemli asalaklar, bakteriler, birgözeliler, yassı ve yuvarlak kurtları inceleyen bilim dalı kurtbilimi yani Helmintoloji adını alır. Sivrisinek ve çeçesineği gibi kan emici eklembacaklılar, asalak hastalıklarının taşıyıcılığı yaparak asalaklar için üreme alanı ya da taşıyıcı işlevi görürler. Sıtma sivrisineği tarafından taşınan sıtma, birgözelilerden tripanozomanın sebep olduğu ve çeçesineği taraından taşınan uyku hastalığı, sıçanpiresi tarafından taşınan veba, çizgilisinekler tarafından taşınan sarı humma ve Culex cinsi sivrisineklerin taşıdığı Bancroft kurdu yani Filaria boncrofti tarafından taşınan fil hastalığı bu hastalıkların en önemlisidir.

Bir asalağın konak durumuna gelmesi hiperasalaklık olarak adlandırılır. Başka bir tür tarafından asalak hale getirilmiş olan böcek kurtçukları üzerine yumurtalarını bırakarak testeresineği gibi böcekler bu durumu meydana getirirler. Bu asalaklara, beslendikleri hayvanı parçaladıkları için “parazitoid” adı verilir.

Yavrularının gelişmesinde başka kuşların yardımından yararlanan gugukkuşundan, üzerinde yaşadığı omurgalıya atamamen bağlı olan bağırsaksolucanına kadar çok değişik asalak yaşama biçimleri vardır. sivrisinekler, sülükler ve balıkkenesi gibi asalaklar ancak kan emmek için besleyicilerine gittiklerinden dönemsel asalak olarak nitelendirilir. Keneler, bağırsaksolucanları ve bazı nematodlar sürekli olarak besleyicileri ile ilişki halindediler. Bir süre sonra konak, asalağın bütün çeresi durumuna gelir. Bu türler, hayatlarını belirli bir konakla sürdürebilen zorunlu asalaklardır. Konaktan ayrı olarak yaşamaları olanaksızdır. Buna karşılık bazı organizmalar, serbest yaşayabildikleri halde uygun bir ortam bulduklarında asalak yaşama geçerler. Örneğin bazı tropikal sinekler, yumurtlarını çürümekte olan etler ya da insan vücudundaki yaraların içine bırakırlar. bazı organizmalar ise rastlantı sonucunda asalak olurlar yani rastlansal asalaklar olurlar. Serbest yaşayan kimi birgözeliler, kurtçuklar ve solucanlar da başka bir hayvanın sindirim organına girince bu yeni ortamda oldukça uzun süre yaşayacak besleyici doku ve salgılardan geniş oranda yararlanabilirler. Bazı hayvanlar sadece gelişme döneminde asalaktırlar; geliştikten sonra bağımsız olarak yaşaralra. Asalaklar ya konağın dışında yaşarlar ve dışasalak adını alırlar. Örneğin vampir, yarasa, sivrisinek ve sülük gibi ya konağın bağırsakları, organları ve vücut boşluklarında yaşar ve iç asalaklar adını alırlar yani kurtların pek çoğu, şeritsolucanları ve yuvarlakkurtlar gibi ya da kan emerler ve kanasalakları adını alırlar yani gambiya asalağı, kankelebekleri gibi.

Asalak yaşama belirli bir ortama uymayı gerektirdiğinden çok değişik türlerden asalaklarda benzer nitelikler görülür. Asalaklar hareket etme organlarını kaybedip, konakla sürekli ilişkiyi sağlayan bağlayıcı organlarını geliştirirler. bu organlar çekmenler, kancalar, konağın dokularının içlerine doğru giren ya da yapışkan düzgün bir düzeye tutturulabilen bir hortum şeklinde ortaya çıkar. Kendini, besleyici maddelerin bol olduğu dokular arasına gömen pek çok işasalak, bulunduğu yerin çeperlerindeki besinleri emer.

Asalakların fizyolojileri de özellikler gösterir. Örneğin birçok bağırsakasalakları oksijensiz solunum yapıyor gözükürler; şeritgiller bazı sindirici salgılar salgılarlar; kan emerek beslenenler de emdikleri kanın pıhtılaşmaması için pıhtılaşmaya karşı salgı salgılarlar. Asalaklar ergin devreye erişip son konağa yerleşinceye kadar genellikle birkaç konak değiştirirler. Örneğin büyük karaciğerkelebeği yain Fasciola Hepatica koyunların karaciğer yollarında yerleşmeden önce karındanayaklılarda yaşar. Pek çok asalak, ancak belirli bir konağın üzerinde yaşabilirler. Bu konağın koşullarına o kadar uymuşlardır ki başkasında yaşamaları olanaksızdır. Asalak, konağın tepkilerine karşı bağışıklık kazanır. Konağın kanında ve damarlarında antikorlar bulunduğundan bu asalaklar oldukça sağlam yapılıdırlar. Kankelebeği hastalığına sebep olan kankelebiği yani Schistosoma konağın antikorlarına bürünerek dokusuyla birleşir ve gelecek tepkilere engel olur. Asalaklar gelişim süreçleri boyunca bol ölçüde çoğalırlar. Pek çok sayıda yumurta bırakılar; bazı asalaklar da eşeysiz çoğalırlar. Bir kurtçuk yani mirasidyum eşeysiz olarak bölünerek binlerce Rediae ve Cercariae larvası meydana getirebilir.

Kaynak: Hayvanlar Ansiklopedisi,

264 Kez Görüntülendi.
Etiketler:
Yorumunuz
Konu hakkındaki görüşleriniz nelerdir?

© 2012 selosepet Tüm Hakları Saklıdır ~ İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
Başlığım